Mệt mỏi và buồn ngủ là một trong những “sát thủ thầm lặng” nguy hiểm nhất dẫn đến các vụ tai nạn giao thông thảm khốc, đặc biệt là đối với các dòng xe khách đường dài và xe tải hạng nặng. Vụ tai nạn nghiêm trọng của xe khách giường nằm rạng sáng ngày 21/7 tại Đồng Nai làm 7 người tử vong mà nguyên nhân ban đầu do tài xế ngủ gật là một lời cảnh báo đắt giá về tầm quan trọng của việc kiểm soát giờ làm việc của tài xế.
Để ngăn chặn nguy cơ này từ gốc rễ, nhiều quốc gia trên thế giới như EU, Mỹ, Australia hay Nhật Bản đã ban hành những quy định vô cùng khắt khe về thời gian lái xe, thời gian nghỉ bắt buộc và siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải.
Châu Âu (EU): Bắt buộc dừng nghỉ sau mỗi 4,5 giờ lái xe liên tục
Liên minh châu Âu (EU) áp dụng bộ quy định EC 561/2006 được đánh giá là một trong những chuẩn mực an toàn giao thông nghiêm ngặt nhất thế giới:
- Thời gian lái xe liên tục: Tài xế chỉ được phép lái xe tối đa 4,5 giờ liên tục, sau đó bắt buộc phải nghỉ ngơi ít nhất 45 phút. Khoảng nghỉ này có thể chia làm 2 đợt (lần 1 tối thiểu 15 phút, lần 2 tối thiểu 30 phút).
- Tổng thời gian lái trong ngày: Tối đa 9 giờ/ngày (riêng 2 ngày trong tuần có thể nới rộng lên 10 giờ). Tổng thời gian cầm lái trong 1 tuần không quá 56 giờ và trong 2 tuần liên tiếp không vượt 90 giờ.
- Thời gian hồi phục: Mỗi ngày tài xế bắt buộc phải nghỉ trọn vẹn ít nhất 11 giờ trước khi nhận ca làm việc mới.
- Công nghệ giám sát: Tất cả các xe khách và xe tải đường dài bắt buộc phải trang bị hộp đen kỹ thuật số (Tachograph) để tự động ghi lại vận tốc, thời gian lái và thời gian nghỉ của tài xế.
Mỹ: Giới hạn tổng thời gian làm việc và lái xe trong ngày
Cục Quản lý An toàn Vận tải Đường bộ Liên bang Mỹ (FMCSA) quản lý thời gian làm việc của tài xế thương mại thông qua bộ quy tắc Hours of Service (HOS):
- Quy định thời gian: Tài xế xe khách phải nghỉ liên tục ít nhất 8 giờ trước khi vào ca. Trong một ca làm việc, tài xế chỉ được lái tối đa 10 giờ và bắt buộc phải dừng cầm lái sau 15 giờ kể từ khi bắt đầu làm việc (bao gồm cả thời gian chờ, xếp dỡ hành lý).
- Tổng thời gian tuần: Giới hạn không quá 60 giờ trong 7 ngày hoặc 70 giờ trong 8 ngày liên tiếp.
- Giám sát điện tử: Hầu hết doanh nghiệp vận tải bắt buộc phải trang bị thiết bị ghi nhật ký điện tử (ELD) để kết nối trực tiếp với động cơ, theo dõi minh bạch thời gian vận hành thực tế.
Australia: Quy trách nhiệm liên đới cho cả doanh nghiệp vận tải
Australia không chỉ siết chặt tài xế mà còn áp dụng cơ chế quản lý sự mệt mỏi toàn diện đối với chủ xe, người lập lịch trình và đơn vị điều hành vận tải.
- Thời gian nghỉ xen kẽ: Trong bất kỳ khoảng thời gian 5,5 giờ nào, tài xế chỉ được làm việc tối đa 5 giờ 15 phút và phải nghỉ ít nhất 15 phút. Trong 24 giờ, tổng thời gian làm việc không vượt quá 12 giờ và phải có ít nhất 7 giờ nghỉ liên tục.
- Quy định chu kỳ dài: Trong chu kỳ 28 ngày, tổng thời gian làm việc tối đa là 288 giờ. Mỗi 7 ngày, tài xế phải có ít nhất 6 khoảng nghỉ ban đêm (mỗi khoảng kéo dài từ 7 giờ trở lên trong khung giờ từ 22h đêm đến 8h sáng).
- Siết trách nhiệm doanh nghiệp: Nếu chủ doanh nghiệp gây áp lực về tiến độ, lập kế hoạch chuyến đi không thực tế dẫn đến việc tài xế phải lái xe trong trạng thái kiệt sức, doanh nghiệp sẽ bị truy cứu trách nhiệm pháp lý rất nặng.
Nhật Bản: Bắt buộc theo dõi sức khỏe và nghỉ 30 phút sau 4 giờ lái
Tại Nhật Bản, các quy định quản lý an toàn giao thông vận tải đường dài hướng đến sự an toàn tuyệt đối cho hành khách:
- Thời gian lái & Giờ nghỉ: Tài xế xe khách không được lái liên tục quá 4 giờ mà phải nghỉ tối thiểu 30 phút (có thể chia nhỏ thành các đợt nghỉ không dưới 10 phút).
- Thời gian lái trung bình: Không vượt quá 9 giờ/ngày, tổng thời gian làm việc tối đa là 13 giờ và bắt buộc nghỉ từ 9 – 11 giờ giữa hai ca làm việc.
- Quản lý sức khỏe & Đổi tài: Doanh nghiệp phải kiểm tra tình trạng sức khỏe, đo nồng độ cồn và kiểm tra dấu hiệu thiếu ngủ của tài xế trước khi xuất bến. Với các chuyến xe đường dài hoặc chạy đêm, bắt buộc phải bố trí tài xế thứ hai để thay ca.
- Lưu trữ dữ liệu: Thiết bị giám sát hành trình kỹ thuật số phải lưu dữ liệu điện tử trong vòng 3 năm phục vụ công tác thanh kiểm tra.
Kinh nghiệm từ các quốc gia tiên tiến chỉ ra rằng, việc siết chặt thời gian lái xe, áp dụng công nghệ giám sát minh bạch như Tachograph hay ELD, kết hợp xử phạt nghiêm doanh nghiệp ép tài xế chạy quá giờ chính là chìa khóa để chặn đứng các vụ tai nạn thảm khốc do tài xế ngủ gật.
