Nút bấm hay màn hình cảm ứng ô tô gây mất tập trung hơn?

Các dòng ô tô hiện đại ngày nay ngày càng được trang bị màn hình lớn hơn, bộ xử lý nhanh hơn cùng giao diện được quảng cáo là thông minh hơn. Tuy nhiên, một thử nghiệm mới đây tại Thụy Điển đã chỉ ra một thực tế ngược lại: việc thực hiện các tác vụ cơ bản khi ngồi sau vô-lăng thực tế lại tốn nhiều thời gian hơn so với cách đây 4 năm. Đây đang trở thành chủ đề tranh luận gay gắt đối với các kỹ sư thiết kế trải nghiệm người dùng (UX) trên xe hơi.

Vậy giữa ma trận nút bấm vật lý và màn hình cảm ứng, đâu mới là thủ phạm thực sự khiến lái xe mất tập trung? Câu trả lời sẽ khiến nhiều người bất ngờ.

Thử nghiệm thực tế: Tài xế ngày càng phân tâm khi lái xe

Tạp chí Vi Bilägare của Thụy Điển đã tái hiện bài thử nghiệm về mức độ gây mất tập trung cho tài xế để đo lường thời gian người lái hoàn thành một nhóm tác vụ thông thường khi đang duy trì tốc độ 110 km/h trên một đường băng đóng cửa.

Bài thử nghiệm bao gồm 4 thao tác quen thuộc mà bất kỳ tài xế nào cũng thường xuyên thực hiện:

1. Bật sưởi ghế kết hợp tăng nhiệt độ cabin và kích hoạt sấy kính.
2. Chuyển kênh đài phát thanh.
3. Cài đặt lại (reset) máy tính hành trình.
4. Giảm độ sáng bảng đồng hồ và tắt màn hình trung tâm.

Kết quả đáng báo động: Trung bình, các tài xế phải di chuyển quãng đường 813 m trước khi hoàn thành việc cài đặt, tăng lên so với mức 756 m của 4 năm trước. Con số này tương đương với việc tài xế mất thêm khoảng 2 giây phân tâm khỏi mặt đường – một khoảng thời gian cực kỳ nguy hiểm khi chạy trên cao tốc.

Bảng xếp hạng quãng đường hoàn thành tác vụ của các mẫu xe

Trước khi bắt đầu, các tài xế đều được cho thời gian để làm quen với từng mẫu xe và tính năng điều khiển bằng giọng nói bị loại bỏ hoàn toàn để đảm bảo tính khách quan. Dưới đây là kết quả chi tiết về quãng đường xe lăn bánh trước khi tài xế hoàn thành xong 4 thao tác:

Bản chất nút bấm hay màn hình cảm ứng gây mất tập trung?

Kết quả gây ngạc nhiên nhất từ nghiên cứu này chính là: Bản thân màn hình cảm ứng có vẻ không phải là nguyên nhân cốt lõi gây mất tập trung.

Khi màn hình cảm ứng tối ưu lên ngôi

Minh chứng rõ ràng nhất là chiếc Volvo XC60 hoàn thành bài thử nghiệm xuất sắc nhất với chỉ 485 m di chuyển. Điều này chứng minh giao diện màn hình của xe rất trực quan, phản hồi nhanh giúp tài xế thao tác cực kỳ chớp nhoáng. Ngay cả chiếc Tesla Model Y – mẫu xe thuần màn hình cảm ứng gần như loại bỏ phím cơ (chỉ có vỏn vẹn 4 nút bấm) – cũng ghi nhận sự cải tiến vượt bậc khi chỉ tiêu tốn 608 m.

Ngược lại, chiếc Volvo V60 đời 2016 – đại diện cho triết lý thuần nút bấm vật lý kiểu cũ – lại cần tới 863 m để hoàn thành yêu cầu.

Nghịch lý “ma trận” 50 nút bấm trên Mazda CX-60

Tệ hơn cả trong danh sách thử nghiệm là Mazda CX-60. Cabin của mẫu xe này sở hữu tới 50 nút bấm – con số lớn nhất trong loạt xe thử nghiệm. Do màn hình cảm ứng tự động khóa khi xe di chuyển, tài xế buộc phải phụ thuộc hoàn toàn vào cụm điều khiển cơ học xoay ấn. Kết quả là họ mất tới 37 giây và trôi qua quãng đường lên tới 1.137 m chỉ để xong việc. 50 nút bấm dày đặc làm tài xế mất nhiều thời gian thao tác hơn cả màn hình cảm ứng tối giản của Tesla.

Những điểm trừ kinh điển trong thiết kế giao diện ô tô hiện đại

Nghiên cứu cũng chỉ ra những hạt sạn lớn trong tư duy thiết kế UX/UI của các hãng xe hiện nay:

• Độ trễ khởi động hệ thống: Mẫu xe thuần màn hình Mercedes CLA khiến tài xế mất tổng cộng 35 giây và trôi qua 1.116 m đường. Nguyên nhân lớn đến từ độ trễ khởi động lên tới 19 giây tính từ lúc mở khóa cho đến khi màn hình nhận lệnh. Ngược lại hoàn toàn với Tesla – vốn khởi động ngay khi cửa xe vừa mở.
• Menu ẩn quá sâu: Trên chiếc Toyota Corolla Cross, dù màn hình đặt ở vị trí hợp lý nhưng tính năng chỉnh độ sáng bảng đồng hồ lại bị giấu quá sâu trong menu, khiến chiếc xe phải lăn bánh tới 580 m vô ích trước khi tài xế tìm thấy nút chỉnh.
• Giải pháp dung hòa thông minh: Mẫu xe Skoda Kodiaq kết hợp cả núm xoay vật lý thông minh lẫn màn hình cảm ứng đã đạt thành tích tốt thứ hai phân khúc (542 m), tài xế chỉ mất vỏn vẹn 18 giây để thao tác nhờ sự tiện lợi của núm xoay đa năng.

Tư duy thiết kế quan trọng hơn loại công nghệ

Dù nghiên cứu này vẫn có những giới hạn nhất định với quy mô 10 mẫu xe, nhưng những số liệu thực tế đã mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới: Tư duy bố trí giao diện trực quan và tốc độ phản hồi quan trọng hơn nhiều so với việc hãng xe chọn nút bấm vật lý hay màn hình cảm ứng.

Một màn hình cảm ứng mượt mà, menu nông kết hợp với các núm xoay cốt lõi ở vị trí hợp lý (giống như góc nhìn hạ xuống 35 độ của Volvo XC60) sẽ giúp tài xế lái xe an toàn hơn rất nhiều so với một “rừng” nút bấm cơ học rối rắm hay một màn hình cảm ứng chậm chạp, phản hồi kém.